Europese overheden verlaten Microsoft: wat er echt gebeurt, en wat niet
Op onze pakketten- en vergelijkingspagina’s staat maar één extern cijfer: wat Microsoft zelf voor Microsoft 365 rekent. Dat is bewust — het is het enige cijfer dat u als bezoeker zelf kunt narekenen. Buitenlandse voorbeelden van overheden die van Microsoft af stappen, staan daar expliciet niet, en dat is ook bewust: die voorbeelden hebben context nodig, en een cijfer dat achteraf zachter blijkt dan het klonk, doet meer schade op een site die vertrouwen verkoopt dan dat het overtuigt.
Dit artikel is die context. We hebben elk cijfer hieronder bij de bron zelf opgezocht — niet bij een samenvatting van een samenvatting. Waar we een cijfer niet konden bevestigen, staat het hier niet. Dat gold onder meer voor een veelgeciteerd Deens cijfer (+72% Microsoft-licentiekosten in vijf jaar), dat bij nader onderzoek geen cijfer van de gemeente Kopenhagen bleek te zijn maar een landelijk Deens gemiddelde uit een journalistiek onderzoek — zie de toelichting onderaan.
Voor de context: Microsoft verhoogde de licentieprijzen zelf per 1 juli 2026 met 12% — van $12.50 naar $14.00 per gebruiker per maand voor de betreffende licenties, volgens Microsofts eigen aankondiging. Dat is de rekening die overheden en bedrijven op dit moment zien binnenkomen. Wat volgt is wat een deel van hen daarmee doet.
Duitsland: één deelstaat die het wél deed, één landelijk project dat omviel
Schleswig-Holstein: 30.000 werkplekken, gefaseerd
Schleswig-Holstein is sinds 2024 bezig de complete ambtenarij — circa 30.000 medewerkers — over te zetten van Windows en Microsoft Office naar Linux en LibreOffice. Volgens de eigen persmededeling van de deelstaatregering van 4 december 2025 draait inmiddels bijna 80% van de werkplekken buiten de belastingdienst op LibreOffice, en bespaart het land daarmee nu al meer dan 15 miljoen euro per jaar aan licentiekosten — tegenover 9 miljoen euro aan eenmalige investeringen die in 2026 nog gepland staan voor de verdere omschakeling.
Dat is een lopend, gefinancierd overheidsproject met een aanwijsbaar budget en een aanwijsbare opdrachtgever: de deelstaat zelf, voor haar eigen ambtenaren.
Dataport Phoenix: hetzelfde land, hetzelfde idee, ander resultaat
Tegelijkertijd trok Dataport — de gezamenlijke IT-dienstverlener van zes Noord-Duitse deelstaten, waaronder Schleswig-Holstein — de stekker uit een veel ambitieuzer project: “Phoenix”, een kant-en-klare Microsoft-vrije werkplek die Dataport aan overheden in de hele regio wilde verkopen. Volgens NDR (17 oktober 2025) kostte dat Dataport 90 miljoen euro verlies. De reden die Dataport zelf aanvoert: “zu wenige Abnehmer” — te weinig afnemers, terwijl de ontwikkelkosten wél opliepen.
Twee projecten, dezelfde regio, hetzelfde uitgangspunt — digitale soevereiniteit, weg van Microsoft — en een tegengesteld resultaat. Daar komen we in de volgende sectie op terug.
Frankrijk: La Suite numérique, meer dan 500.000 gebruikers
Frankrijk bouwt via DINUM (de interministeriële digitaliseringsdienst) aan La Suite numérique, een bundel van open-source diensten — chat, videobellen, documenten, bestanden — als vervanging voor Teams, Zoom en delen van Microsoft 365. Volgens DINUM’s eigen cijfers wordt de suite maandelijks gebruikt door meer dan 500.000 ambtenaren, verspreid over 15 ministeries en een groot aantal andere overheidsdiensten.
Dat is geen pilot. Dat is een suite die binnen de Franse rijksoverheid structureel wordt gebruikt naast, en op onderdelen in plaats van, Microsoft.
Wat we niet konden bevestigen: Denemarken
Een cijfer dat regelmatig terugkomt in artikelen over dit onderwerp is dat de gemeente Kopenhagen haar Microsoft-licentiekosten in vijf jaar met 72% zag stijgen. We zijn dat cijfer nagegaan en het houdt geen stand als Kopenhagen-cijfer: het blijkt te herleiden tot een landelijk Deens journalistiek onderzoek (Version2) naar de gezamenlijke Microsoft-uitgaven van alle Deense gemeenten samen, niet specifiek die van Kopenhagen — en we hebben geen publicatie van de gemeente Kopenhagen zelf gevonden die dit cijfer bevestigt. Kopenhagen heeft in 2023 wel degelijk een grote overstap naar Microsofts cloud stopgezet, maar dat feit staat los van het 72%-cijfer. Omdat we het cijfer niet bij de bron konden bevestigen, laten we het hier weg.
Waarom Phoenix wél omviel terwijl de vraag zo duidelijk bestaat
Het makkelijke verhaal is “overheden willen van Microsoft af, dus lukt het altijd.” Dat klopt niet — Phoenix bewijst het tegendeel, in exact dezelfde regio als waar Schleswig-Holstein het wél voor elkaar krijgt.
Het verschil zit in wat er gebouwd werd. Schleswig-Holstein loste zijn eigen probleem op, voor zijn eigen 30.000 werkplekken, met een eigen budget en een eigen tijdlijn. Dataport bouwde een product vóóruit op de aanname dat andere overheden — buiten de eigen organisatie, met hun eigen aanbestedingsregels, hun eigen IT-afdelingen en hun eigen politieke besluitvorming — dat product zouden gaan kopen zodra het klaar was. Die afnemers kwamen onvoldoende, terwijl de ontwikkelkosten wél doorliepen.
Dat is geen toeval. De publieke sector koopt doorgaans geen kant-en-klaar product van een andere overheidsdienst; ze koopt trajecten, vaak via een systeemintegrator, ingebed in een aanbesteding met een eigen tijdlijn van jaren. Een IT-dienstverlener die daarop vooruit capaciteit opbouwt, wedt op vraag die zich moet materialiseren via een inkoopproces dat hij zelf niet in de hand heeft.
Wat dat betekent voor een kleine organisatie in Nederland
Niets van het bovenstaande is direct te vertalen naar Nederland — geen van deze projecten is Nederlands, en geen ervan richt zich op verenigingen, zorgpraktijken of kleine bureaus. Maar de les uit het verschil tussen Schleswig-Holstein en Dataport is wel bruikbaar: wachten op een landelijk migratieprogramma dat vanzelf bij u uitkomt, is niet nodig. Dat programma is precies het soort traject dat via aanbestedingen en integrators loopt — en dat is niet waar een bestuur van tien vrijwilligers, een huisartsenpraktijk of een bureau van acht man op zit te wachten.
De productroute bestaat al, vandaag, zonder aanbesteding: u bestelt een werkplek, betaalt de rekening die u zelf kunt narekenen, en bent klaar. Dat is precies waar StartNextcloud voor gebouwd is — voor de drie type organisaties die zelf inkopen en geen systeemintegrator hebben: